Ulanylyşyinsektisidleröýde kesel ýaýradyjy çybynlarda garşylygyň ösmegine uly täsir edip we insektisidleriň täsirini peseldip biler.
Liwerpul Tropiki Medisina Mekdebiniň wektor biologlary "The Lancet Americas Health" žurnalynda bezgek we denge ýaly wektorlar arkaly geçýän keselleriň ýaýran 19 ýurdunda öý hojalyklarynda insektisidleriň ulanylyşyna bagyşlanan makala çap etdiler.
Köp sanly barlaglar jemgyýetçilik saglygy goraýyş çäreleriniň we oba hojalyk pestisidleriniň ulanylmagynyň insektisidlere garşylyklylygyň ösmegine nähili goşant goşýandygyny görkezse-de, hasabatyň awtorlary öý hojalygynda ulanmagyň we onuň täsiriniň henizem ýeterlik derejede düşünilmändigini öňe sürýärler. Bu, dünýäde wektorlar arkaly geçýän keselleriň garşylygynyň artýandygyny we olaryň adam saglygyna howp salýandygyny göz öňünde tutup, has-da dogrudyr.
Doktor Fabricio Martins tarapyndan ýolbaşçylyk edilýän makalada öý hojalyk insektisidleriniň Aedes aegypti çybynlarynda garşylygyň ösmegine täsiri Braziliýa mysal hökmünde getirilýär. Olar Aedes aegypti çybynlarynyň piretroid insektisidlerine (öý hojalyk önümlerinde we jemgyýetçilik saglygynda giňden ulanylýan) garşylykly bolmagyna sebäp bolýan KDR mutasiýalarynyň ýygylygynyň Zika wirusy öý hojalyk insektisidlerini Braziliýada bazara çykarandan soň alty ýylyň dowamynda iki esse golaý ýokarlanandygyny anykladylar. Laboratoriýa barlaglary öý hojalyk insektisidleriniň täsirine duçar bolan çybynlaryň tas 100 göteriminiň köp sanly KDR mutasiýalaryny göterýändigini, ölenleriň bolsa ýokdugyny görkezdi.
Şeýle hem, gözlegde öý hojalyklarynda ulanylýan insektisidleriň giňden ulanylýandygy, 19 sany endemik sebitde ýaşaýanlaryň takmynan 60% -iniň şahsy gorag üçin öý hojalyklarynda ulanylýan insektisidleri yzygiderli ulanýandygy anyklandy.
Olar şeýle ýaramaz resminamalaşdyrylan we düzgünleşdirilmedik ulanylyşyň bu önümleriň netijeliligini peseldip biljekdigini, şeýle hem insektisidler bilen işlenen torlary ulanmak we içerki ýerlerde insektisidleriň galyndylaryny sepmek ýaly esasy jemgyýetçilik saglygy çärelerine täsir edip biljekdigini öňe sürýärler.
Öý hojalyklarynda ulanylýan insektisidleriň gönüden-göni we gytaklaýyn täsirlerini, olaryň adam saglygy üçin töwekgelçiliklerini we peýdalaryny, şeýle hem wektorlara garşy göreş maksatnamalaryna täsirini öwrenmek üçin goşmaça ylmy-barlag işleri zerurdyr.
Hasabatyň awtorlary syýasatçylara bu önümleriň netijeli we howpsuz ulanylmagyny üpjün etmek üçin öý hojalyk pestisidlerini dolandyrmak boýunça goşmaça görkezmeleri işläp düzmegi teklip edýärler.
Wektor biologiýasy boýunça ylmy işgär doktor Martins şeýle diýdi: “Bu taslama, jemgyýetçilik saglygy goraýyş maksatnamalarynyň piretroidleri ulanmagy bes eden ýerlerinde hem Aedes çybynlarynyň näme üçin garşylyk görkezýändigini anyklamak üçin Braziliýadaky jemgyýetler bilen ýakyndan işleşenimde ýygnaýan meýdan maglumatlarymdan döräpdir.
"Biziň toparymyz öý hojalyklarynda insektisidleriň ulanylmagynyň piretroid garşylygy bilen baglanyşykly genetiki mehanizmleriň saýlamasyny nähili dolandyrýandygyny has gowy düşünmek üçin derňewi Braziliýanyň demirgazyk-günbataryndaky dört ştata giňeldýär."
"Öý hojalyklarynda ulanylýan insektisidler bilen jemgyýetçilik saglygy goraýyş önümleriniň arasyndaky özara garşylyk boýunça geljekki barlaglar subutnamalara esaslanýan karar kabul etmek we netijeli wektorlara garşy göreş maksatnamalary üçin gollanmalary işläp düzmek üçin örän möhüm bolar."
Ýerleşdirilen wagty: 2025-nji ýylyň 7-nji maýy